# BR — Business Rules — <Tên module>

| | |
|---|---|
| **Version** | 1.0 |
| **Date** | YYYY-MM-DD |
| **Author** | <BA> (skill ba-2-analysis) |
| **Status** | 🟡 Draft |
| **Approved by** | — |
| **Source** | |
| **Scope** | |

## Change Log

| Version | Date | Người sửa | Thay đổi | CR |
|---|---|---|---|---|

---

## 1. Danh sách quy tắc

> **Rule sống độc lập với user story.** Cùng một rule thường chi phối nhiều US; nhét rule
> vào mô tả US thì sửa một chỗ sẽ quên chín chỗ.

### BR-001 — <tên ngắn>

| | |
|---|---|
| **Loại** | Ràng buộc dữ liệu / Điều kiện hành động / Tính toán / Quy trình-phê duyệt |
| **Nguồn** | 🔴 Quy định pháp luật / 🟠 Hợp đồng-chính sách / 🟢 Thói quen nội bộ |
| **Người chốt** | STK-nn, ngày… |
| **RQ** | RQ-007 |
| **US áp dụng** | US-011, US-013 |
| **Khi vi phạm** | Chặn / Cảnh báo cho qua / Chỉ ghi log |
| **Có ngoại lệ** | Không / Có — ai được cho phép: … |
| **Có thể đổi trong 1 năm** | Có / Không |

**Phát biểu:**
> *(một câu, một quy tắc — quy tắc W1)*

**Điều kiện áp dụng:** *(khi nào rule này có hiệu lực)*

**Ví dụ đúng / sai:**

| Trường hợp | Dữ liệu | Kết quả mong đợi |
|---|---|---|
| Hợp lệ | | Cho qua |
| Vi phạm | | Chặn, báo `E-XXX-0001` |
| Biên | | |

---

**Cột `Nguồn` quyết định độ cứng của rule:**

| Nguồn | Được đề xuất bỏ/sửa không |
|---|---|
| 🔴 Quy định pháp luật | Không. Chỉ tuân thủ, và phải ghi rõ điều khoản nào |
| 🟠 Hợp đồng / chính sách công ty | Có, nhưng phải qua cấp ký hợp đồng/chính sách |
| 🟢 Thói quen nội bộ | Có — và **nên hỏi** khi nó đang cản trở, vì thường không ai nhớ vì sao có |

## 2. Bảng tổng hợp

| ID | Tên | Loại | Nguồn | US áp dụng | Khi vi phạm | Mã lỗi (GĐ3) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| BR-001 | | | 🔴 | US-011 | Chặn | E-STL-0001 |

## 3. Vòng đời trạng thái

*Bắt buộc với mọi thực thể có trạng thái (quy tắc W6).*

### Thực thể: `<tên>`

**Bốn câu phải trả lời:**

| Câu hỏi | Trả lời |
|---|---|
| Trạng thái khởi tạo | |
| Trạng thái cuối (không đi tiếp được) | |
| Từ trạng thái cuối quay lại được không | |
| Trạng thái nào cho phép xoá | |

**Sơ đồ:**

```mermaid
stateDiagram-v2
    state "Nháp" as Nhap
    state "Chờ duyệt" as ChoDuyet
    state "Đã duyệt" as DaDuyet
    state "Đã đóng" as DaDong

    [*] --> Nhap
    Nhap --> ChoDuyet: gửi duyệt (đủ trường bắt buộc)
    ChoDuyet --> DaDuyet: duyệt
    ChoDuyet --> Nhap: từ chối
    DaDuyet --> DaDong: đóng (có ghi chú lý do)
    DaDong --> [*]
```

*ID trạng thái không dấu, nhãn có dấu — xem `../../ba-lifecycle/references/diagram-rules.md` §1.*

**Bảng chuyển trạng thái:**

| # | Nguồn | Sự kiện | Điều kiện | Đích | Ai được làm | BR | Ghi vết |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Nháp | Gửi duyệt | Đã điền đủ trường bắt buộc | Chờ duyệt | Người tạo | BR-005 | ✅ |

**Chuyển trạng thái KHÔNG được phép** *(ghi ra để dev biết mà chặn):*

| Từ | Sang | Vì sao cấm |
|---|---|---|
| Đã đóng | Nháp | Mất dấu vết đối soát |

## 4. Mô hình dữ liệu khái niệm (ERD)

🔴 **Mục bắt buộc khi US có từ 2 thực thể trở lên.** Không có nó, dev tự suy ra quan hệ giữa
các thực thể từ những bảng field rời rạc của từng màn hình — và mỗi người suy một kiểu.

```mermaid
erDiagram
    CUA_HANG ||--o{ GIAO_DICH : "phát sinh"
    GIAO_DICH ||--o| CHENH_LECH : "sinh ra khi lệch"
    NGUOI_DUNG ||--o{ CHENH_LECH : "xử lý"

    CUA_HANG {
        string ma_cua_hang PK "3-20 ký tự"
        string ten
        enum   trang_thai
    }
    GIAO_DICH {
        bigint id PK
        string ma_cua_hang FK
        decimal so_tien "VND"
        datetime thoi_diem "UTC"
    }
    CHENH_LECH {
        bigint id PK
        bigint giao_dich_id FK
        decimal so_tien "VND"
        enum   trang_thai
    }
```

*Tên thực thể **không dấu, viết hoa**; tên tiếng Việt để ở bảng §4.1. Ký hiệu lực lượng:
`||--o{` một-nhiều · `||--||` một-một · `||--o|` một-không hoặc một · `}o--o{` nhiều-nhiều.*

🔴 **Đây là mô hình khái niệm, không phải schema.** Nêu thực thể, quan hệ, khoá nghiệp vụ.
**Không** nêu kiểu dữ liệu vật lý, index, bảng trung gian, chiến lược phân mảnh — đó là việc
của Solution Architect và dev.

### 4.1 Bảng thực thể *(bắt buộc đi kèm sơ đồ — quy tắc W13)*

| Thực thể | Tên nghiệp vụ | Khoá nghiệp vụ | Số bản ghi hiện có | Ai tạo | Vòng đời | BR |
|---|---|---|---|---|---|---|
| `CUA_HANG` | Cửa hàng | `ma_cua_hang` | ~1.200 | Admin | §3 | BR-021 |

**Khoá nghiệp vụ** là thứ người dùng dùng để nhận biết, không phải id kỹ thuật. Nó quyết
định quy tắc chống trùng — thiếu cột này thì rule "không được trùng" không có nghĩa.

### 4.2 Quan hệ cần làm rõ

*Sơ đồ chỉ vẽ được lực lượng. Bốn câu sau phải trả lời bằng chữ:*

| Quan hệ | Xoá bên "một" thì bên "nhiều" ra sao | Bắt buộc có quan hệ? | Đổi được sang bên khác? | BR |
|---|---|---|---|---|
| `CUA_HANG` → `GIAO_DICH` | Chặn xoá nếu còn giao dịch | ✅ giao dịch luôn thuộc 1 cửa hàng | ❌ | BR-006 |

### 4.3 Thực thể ngoài phạm vi

*Thực thể có nhắc tới nhưng do hệ thống khác sở hữu — nêu rõ để không ai định tạo bảng cho nó.*

| Thực thể | Ai sở hữu | Lấy về bằng cách nào | Cache không |
|---|---|---|---|

## 5. Công thức tính toán

| ID | Đại lượng | Công thức | Đơn vị | Làm tròn | Nguồn dữ liệu | Ví dụ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| BR-0nn | Chênh lệch | tổng POS − tổng hệ thống | VND | Tới đơn vị, làm tròn xuống | | 1.234.567 − 1.234.000 = 567 |

🔴 Ghi rõ: **thứ tự phép tính**, **làm tròn ở bước nào** (làm tròn từng dòng rồi cộng ≠ cộng
rồi làm tròn), **múi giờ** với mọi mốc thời gian, **tiền tệ** với mọi số tiền.

## 6. Kiểm tra mâu thuẫn giữa các rule

*Đối chiếu từng cặp rule cùng tác động lên một thực thể.*

| # | Rule A | Rule B | Mâu thuẫn ở đâu | Trạng thái |
|---|---|---|---|---|
| 1 | BR-003 | BR-011 | | 🔴 Chờ PO quyết — OQ-0nn |

Không tự chọn bên nào. Đưa PO quyết, ghi vào `DEC-nn`.

## 7. Rule của hệ thống hiện tại bị thay đổi

*Chỉ dùng khi làm enhancement.*

| Rule cũ | Đang áp dụng ở đâu | Đổi thành | Dữ liệu cũ theo rule cũ xử lý sao |
|---|---|---|---|

## 8. Open Questions

| ID | Câu hỏi | Hỏi ai | Từ ngày | Chặn gì |
|---|---|---|---|---|

## 9. Ngoài phạm vi

- Thông điệp lỗi hiển thị nguyên văn → GĐ3 `SRS` §bảng mã lỗi
- Ai được thực hiện hành động → `RBAC_…md`